Operacja Kino – kadrowanie: odległość kamery

W następnym odcinku Operacji Kino po raz ostatni zajmę się tematem kadrowania. Na koniec pozostało coś, z czym mogliście się już zetknąć, czyli odległość kamery od filmowanych obiektów, a co za tym idzie – odpowiednie plany filmowe.

Odległość

Odległość kamery określa dystans,
na jaki patrzymy na zainscenizowane ujęcie; daje poczucie znajdowania się
blisko bądź daleko od niego. Określając różne odległości, mówi się o stosowaniu
pewnych planów. Ich miarą jest z
reguły umieszczona w nich ludzka sylwetka. Należy pamiętać jednak, że pojęcia
planu używa się także w dwóch innych przypadkach. Używając skrótowych definicji
może to być:
1. Miejsce kręcenia zdjęć.
2. Ułożenie kompozycji
przestrzennej.
3. Odległość od kamery.
Wyróżniamy plany:
Plan totalny (ang. extreme long shot) – postać ludzka jest bardzo
słabo widoczna w kadrze lub nieobecna. Plan ten ma na celu ukazanie miejsca
akcji w kategoriach geograficzno-urbanistycznych – np. krajobrazów, widoków z
lotu ptaka. W kadrze widoczne jest mało detali, plan totalny ma oddawać więc
ogólne wrażenie jakiegoś miejsca. Używany często w filmach wojennych,
katastroficznych czy przygodowych.
Duma i uprzedzenie (2005)
Plan ogólny (ang. general view, AE – vista shot, BE – long shot) – postacie w kadrze stają
się widoczne, lecz nadal dominuje otoczenie wokół nich. Wysokość ludzkiej
sylwetki wynosi mniej więcej połowę wysokości kadru.
Przypadek Harolda Cricka (2006)
Plan pełny (ang. full figure shot/full shot/near shot/semilong
shot) – postacie ludzkie prezentowane są od stóp do głów. Tło odgrywa coraz
mniejszą rolę, choć nadal jest dobrze widoczne. Z łatwością identyfikuje się
działania bohaterów, mniej ważna jest ich mimika.
Aż poleje się krew (2007)
Plan amerykański (ang. american shot/medium long shot, AE – knee
shot, BE – close medium shot) – postacie widoczne są od kolan wzwyż. To dość popularny
plan, bo pozwala zachować równowagę między postacią a otoczeniem. Zaczął się
pojawiać w amerykańskich westernach lat 30. po to, aby zawrzeć w kadrze kaburę
z pistoletem noszoną przez kowbojów.
Incepcja (2010)
Plan średni/półpełny (ang. medium shot/mid-shot) – postacie ukazane
są od pasa w górę. Jest często używany przy pokazaniu małej grupy ludzi, kiedy
to widz dostrzega zarówno część tła, jak i mimikę bohaterów w kontekście ich
mowy ciała. Używany często w wywiadach i przy pokazywaniu prezenterów
wiadomości.
Naznaczony (2010)
Półzbliżenie (ang. bust shot/chest shot/medium close-up) – postacie
pokazywane są od łokcia w górę (popiersie). Dekoracja zostaje praktycznie
wyeliminowana.
Hugo i jego wynalazek (2011)
Plan wielki/zbliżenie (ang. close shot/close-up/head shot/mug shot)
– postać ukazywana jest od ramion w górę. Portret twarzy zajmuje niemal cały
kadr. Bardzo często ma zaprezentować emocje bohaterów, szczegóły gestu czy
ważny przedmiot.
Drzewo życia (2011)
Duże zbliżenie/detal (ang. big close-up/extreme close-up) – ukazuje
szczegół ludzkiej twarzy lub ważny dramaturgicznie, wyizolowany z otoczenia
przedmiot.
Szpieg (2011)
Makrodetal – pokazuje niedostrzegalny gołym okiem fragment
rzeczywistości, np. linie papilarne, tęczówkę oka. Niegdyś niestosowany ze
względu na trudności realizacyjne.
Wojna światów (2005)
Równie ważny co odległość kamery
jest rozmiar filmowanego w kadrze obiektu. Z tej samej odległości można pokazać
np. człowieka w planie ogólnym i łokieć wielkiego smoka. Poniższy kadr z Męczeństwa Joanny d’Arc Carla Theodora Dreyera nie przedstawia
zbliżenia pomimo tego, że znajduje się w nim głowa tytułowej bohaterki. To
ujęcie w planie ogólnym, gdyż głowa jest w kadrze stosunkowo mała. Przyporządkowując
więc dane ujęcie do któregoś z planów, powinniśmy brać pod uwagę także względne
proporcje obiektu w kadrze.
Męczeństwo Joanny d’Arc (1928)
Nie zawsze to, co znajduje się
najbliżej, jest najważniejsze. Orson Welles w twórczy sposób wykorzystał możliwość
grania planami w Obywatelu Kane’u
W przedstawionej sekwencji
najistotniejsza jest chwila, kiedy państwo Kane rozmawiają o oddaniu chłopca do
adopcji. Wszyscy dorośli przedstawieni są w planach bliskich, ale to mały Charles,
choć pokazany w planie ogólnym, jest tu najważniejszy. To jego losy się tu
ważą. Umiejscowiony został prawie w centrum, jest stale obecny i wyraźnie widoczny. 
Obywatel Kane (1941)
Warto wspomnieć, że nie istnieją
ostre granice między danymi planami – nikt raczej nie będzie mierzył linijką, próbując
odróżnić plan totalny od ogólnego. Nie istnieją uniwersalne miary odległości
kamery, więc te kategorie są w gruncie rzeczy umowne.
Różnym obszarom kadrowania nie
można przypisać niezmiennych znaczeń, np. ujęcie z niskiego kąta –
monumentalizacja, z wysokiego – umniejszenie. Filmy straciłyby w ten sposób mnóstwo
ze swojej wyjątkowości i bogactwa. Sens konkretnych zabiegów technicznych
wynika z całości filmu.
Powtarzające się na przestrzeni
filmu ustawienia kamery mogą łączyć się z pewnymi bohaterami lub sytuacjami, a
co za tym idzie, są motywami zespalającymi i ujednolicającymi obraz. Np. we
wspomnianym Męczeństwie Joanny d’Arc maniakalnie
wręcz stosowane są mocne zbliżenia na twarz bohaterki.
Męczeństwo Joanny d’Arc (1928)
Męczeństwo Joanny d’Arc (1928)
Kadrowanie może też wzmacniać
wizualną atrakcyjność filmu. Seria ujęć z Kieszonkowca
Roberta Bressona przedstawiająca w zbliżeniu dłonie złodziei składa się na
prawdziwy balet rąk.
Sceny w planie totalnym i ogólnym
dają widzom możliwość podziwiania efektownych krajobrazów, z czego chętnie
korzystają np. westerny. W Prostej
historii
Davida Lyncha czy Rekolekcji
na temat mroku
Wernera Herzoga znajduje się wiele ujęć widoków w planie
ogólnym i totalnym, które zapewniają wizualną przyjemność.

Prosta historia (1999)
Rekolekcje na temat mroku (1992)

Legenda:
AE – amerykański angielski
BE – brytyjski angielski





W poprzednich odcinkach:

1. Wymiary kadru

2. Kształt kadru

3. Kadrowanie: kąt i poziom ustawienia kamery

4. Kadrowanie: wysokość ustawienia kamery

Leave a comment



Subskrybuj przez e-mail!

Wprowadź swój adres e-mail, aby zaprenumerować artykuły naszej redakcji i otrzymywać powiadomienia o nowych wpisach przez e-mail.

Dołącz do 11 pozostałych subskrybentów

Jesteśmy na:

ekulturalni.pl
lubimyczytac.pl

Rekomendacje czytelników

© 2017 Redakcja Essentia