Wszyscy widzowie doskonale orientują się w skutkach kontrolowania prędkości ruchu – w końcu żadna transmisja ważnego wydarzenia sportowego nie obejdzie się bez ukazywania w zwolnionym tempie rzutu piłki czy biegu przez płotki. Oczywiście tempo akcji ustala reżyser inscenizujący daną scenę na planie. Jednak można na nie wpływać również dzięki możliwości zmiany prędkości ruchu widzianego na ekranie.

 

Prędkość ruchu (ang. speed/velocity) ukazanego w filmie zależne jest od stosunku pomiędzy tempem, w którym dana produkcja została nakręcona, a szybkością projekcji. Obie prędkości mierzy się najczęściej w liczbie klatek na sekundę (ang. frames per second – FPS, fps), a znacznie rzadziej w stopach na minutę. Pod koniec lat 20., gdy zaczęto wprowadzać filmy dźwiękowe, określono standardową liczbę 24 kl./s. Znacznie późniejsze kamery 35mm dały możliwość wyboru od 8 do 64 klatek na sekundę, a bardziej specjalistyczne jeszcze więcej.

Ruch na ekranie zazwyczaj ma wyglądać realistycznie, wtedy prędkość kręcenia zdjęć musi być równa prędkości projekcji. Dlatego właśnie w filmach z epoki niemej wszystko wydaje się toczyć szybciej niż rozgrywa się w rzeczywistości. Zostały one bowiem nakręcone z prędkością 16-20 kl./s, a pokazywane są w przyspieszonym tempie 24 kl./s.

Z liczbą klatek na sekundę eksperymentował w ostatnich latach Peter Jackson, który wprowadził na ekrany kin pierwszy film wyświetlany w 48 kl./s – Hobbit: Pustkowie Smauga. W zamyśle miało to usprawnić jakość i płynność obrazu, stało się jednak nierzadko obiektem krytyki ze względu na zbyt nierealistyczny, sztuczny wygląd.

 

Ruch przyspieszony (ang. fast motion/high speed motion) istnieje więc, kiedy film zostanie zarejestrowany z mniejszą prędkością niż prędkość projekcji. Efekt przyspieszenia bywa wykorzystywany w komediach do celów humorystycznych. W Zezowatym szczęściu ruch przyspieszony został użyty w stylizowanym na kino nieme fragmencie z dzieciństwa bohatera (poniższy fragment od 2:48 do 9:02).

W Nosferatu – symfonii grozy F.W. Murnau przyspieszony ruch powozu tytułowego monstrum sprawia, że od początku przypisujemy mu nadnaturalne możliwości (fragment od 22:00).

W Koyaanisqatsi Godfreya Reggio samochody filmowane były w tak szybkim tempie, że zmieniały się w pasma świateł na autostradzie (do dzisiaj efekt ten jest często stosowany). Ukazuje to niespokojny, pośpieszny rytm miejskiego życia.

Koyaanisqatsi (1982)

 

Ruch spowolniony (ang. slow motion) występuje z kolei, gdy film zostanie zarejestrowany z większą prędkością niż prędkość projekcji. Dżiga Wiertow już w Człowieku z kamerą filmową wykorzystał ruch spowolniony do ukazania szczegółów sportowego wydarzenia, co stanowi dzisiaj normę.

W hollywoodzkim kinie akcji ruch spowolniony bywa nadużywany (np. przez Zacka Snydera) do nadania scenom większej emocjonalności i patosu.

 

Subtelniejszy rezultat udało się uzyskać we Władcy pierścieni: Drużynie pierścienia. W poniższej scenie nie ma jednego spowolnionego momentu, czasami nawet nie zauważamy, kiedy ruch został spowolniony. Pełni on funkcję poznawczą – lepiej ukazuje działania wojenne, których normalnie byśmy nie zauważyli.

Uwaga! Spoilery!

W Kochaj mnie dziś Roubena Mamouliana uczestnicy polowania chcą wrócić po cichu do domu, żeby nie zbudzić śpiącego jelenia. Reżyser przedstawił ich konną jazdę w zwolnionym tempie, żeby pokazać zabawny obraz bezdźwięcznego ruchu (fragment od 5:57 do 6:19).

 

Spowolniony ruch może pełnić także ambitniejsze funkcje. W Po-lin. Okruchach pamięci obrazuje mechanizm działania pamięci.

Zmiana prędkości może pomagać w generowaniu efektów specjalnych. W Draculi Francisa Forda Coppoli tytułowy wampir sunie do swoich ofiar z niezwykłą prędkością. Żeby to osiągnąć, wykorzystano program komputerowy kontrolujący pracę migawki i prędkości filmowania. Pozwalał on na szybkie i gładkie przejścia z 24 kl./s na 8 kl./s i z powrotem.

Ruchu spowolnionego nie należy mylić z tzw. bullet time. Jest to efekt wizualny dający wrażenie odłączania się czasoprzestrzennych wartości kamery od jej oglądanego na ekranie tematu. Charakteryzuje się skrajną zmianą zarówno czasu (który zostaje spowolniony tak bardzo, że widoczne są normalnie niedostrzegalne i niedające się sfilmować sceny jak lecące w powietrzu pociski), jak i przestrzeni (kamera, czyli punkt widzenia widza jest w stanie przemieszczać się wokół sceny z normalną prędkością, podczas gdy rozgrywające się wydarzenia są spowolnione). Jest to możliwe podczas pracy z kamerą wirtualną. Tego typu zabieg rozpowszechnił na całym świecie oczywiście Matrix.

W filmie poklatkowym (ang. time-lapse) można w krótkim czasie zaobserwować długie procesy, takie jak np. wzrost roślin. Żeby osiągnąć taki efekt, zmniejsza się prędkość filmowania, np. do jednej klatki na godzinę.

Kopiarka optyczna

Po zakończeniu pracy na planie reżyser nadal może wpływać na prędkość filmowego ruchu. Aż do początku lat 90. powszechnie stosowana była kopiarka optyczna (ang. optical printer). Maszyna ta ponownie fotografuje film, kopiując całość albo część oryginalnych klatek na nową taśmę. Jeśli w pracy przy kopiarce opuści się niektóre klatki, da to efekt przyspieszenia, a jeśli wiele razy się je skopiuje, spowolni to akcję poprzez wydłużenia czasu projekcji. Można też akcję zatrzymać powtarzając wciąż tę samą klatkę – da to rezultat zamrożonego w bezruchu kadru. Niektóre nieme filmy, żeby poruszały się bardziej gładko, zostały w taki sposób przemontowane, żeby każda klatka oryginału została powtórzona na kopii. Obecnie kopiarki optycznej raczej się nie używa. Została zastąpiona cyfrową modyfikacją prędkości ruchu.

W poprzednich odcinkach:

1. Wymiary kadru.
2. Kształt kadru.
3. Kadrowanie: kąt i poziom ustawienia kamery.
4. Kadrowanie: wysokość ustawienia kamery.
5. Kadrowanie: odległość kamery.
6. Kompozycja: rodzaje kompozycji.
7. Kompozycja: podział kadru.
8. Przestrzeń pozakadrowa.

ZOSTAW ODPOWIEDŹ