Operacja Kino – obiektyw: długość ogniskowej

W jaki sposób widzimy? W skrócie, nasze oczy rejestrują promienie światła odbite od przedmiotów, dostarczając informacji dotyczących głębokości, skali i relacji przestrzennych zachodzących między widzianymi obiektami, czyli tzw. relacji perspektywicznych. W podobny sposób funkcjonuje obiektyw kamery.

Skupia światło z planu i przenosi je na płaską powierzchnię taśmy. Powstaje obraz przedstawiający głębokość, wielkość wraz z innymi właściwościami. Jednak w przeciwieństwie do ludzkich oczu, obiektyw kamery można zmienić, a tym samym zaprezentować perspektywę w inny sposób. Ta sama scena nakręcona za pomocą różnych obiektywów może przedstawiać diametralnie inne relacje perspektywiczne.

Najważniejszą zmienną pozwalającą kontrolować perspektywę jest długość ogniskowej (ang. focal length/focal distance) w obiektywie. Długość ta to odległość środka soczewki od punktu na płaszczyźnie filmu, w jakim skupione zostaną promienie świetlne. Od niej uzależnione są głębia i skala przedmiotów na obrazie oraz wielkość powiększenia.

 

Wyróżnia się trzy rodzaje obiektywów.

Obiektyw szerokokątny (krótkoogniskowy, ang. wide-angle lens/short focus lens) – jeśli film rejestrowany jest na taśmie 35mm, jest to obiektyw, w którym długość ogniskowej wynosi mniej niż 35mm. Tego typu obiektywy zwiększają wrażenie głębi obrazu. Jako że odległości między planami wydają się większe, postacie poruszające się od lub w kierunku kamery zdają się przemieszczać szybciej.

Nie oglądaj się teraz (1973)

Nie oglądaj się teraz (1973)

Małe liski (1941)

Małe liski (1941)

 

Obiektywy o krótkiej ogniskowej zniekształcają proste linie położone blisko krawędzi kadru, wybrzuszając je na zewnątrz. Ta dystorsja jest szczególnie dostrzegalna w ujęciach kręconych w zbliżeniu lub w planie średnim.

Lecą żurawie (1957)

Lecą żurawie (1957)

Mechaniczna pomarańcza (1971)

Mechaniczna pomarańcza (1971)

 

W Birdmanie obiektyw sprawia, że oczy bohaterki w zbliżeniu wydają się większe niż w rzeczywistości, co buduje dyskomfort tej konkretnej sceny.

Birdman (2015)

Birdman (2015)

 

Obiektyw standardowy (o średniej długości ogniskowej, ang. normal lens) – taki obiektyw, w którym długość ogniskowej wynosi więcej niż 35mm, ale mniej niż 50mm. Jego celem jest uniknięcie jakichkolwiek zniekształceń obrazu – przekazanie na ekranie realnej rzeczywistości. Linie nie są więc wybrzuszone (jak w obiektywie szerokokątnym), ale proste i prostopadłe. Następujące po sobie plany nie są ani bardzo od siebie oddalone, ani nie przesadnie zbliżone.

Dziewczyna Piętaszek (1940)

Dziewczyna Piętaszek (1940)

 

Obiektyw długoogniskowy (teleobiektyw, ang. long-focus lens/telephoto lens) – taki obiektyw, w którym długość ogniskowej wynosi najczęściej od 75mm do 250mm i więcej. Powoduje spłaszczenie przestrzeni wzdłuż osi kamery. Plany wydają się ściśnięte w podobny sposób, co podczas spoglądania przez teleskop czy lornetkę.

Absolwent (1967)

Absolwent (1967)

 

Nazwa teleobiektyw wzięła się stąd, że zwykle używa się ich do rejestrowania wydarzeń sportowych, gdyż dają możliwość przybliżenia akcji rozgrywającej się w oddaleniu.

Tego typu obiektywy wpływają także na odczucie ruchu. Spłaszczają głębokość, więc bohaterowie idący w stronę kamery wydają się przemieszczać dłużej niż wymagałaby tego krótka trasa. Przy użyciu obiektywów długoogniskowych powstawały popularne szczególnie w latach 60. i 70. tzw. ujęcia biegu w miejscu (ang. running-in-place shot).

W powyższym fragmencie Tootsie Sydneya Pollacka pierwsze ujęcia głównego bohatera przebranego za kobietą nakręcone zostały z użyciem teleobiektywu. Dzięki temu z łatwością rozpoznajemy mężczyznę i widzimy, że jego wygląd nie wzbudza podejrzeń nikogo z otaczającego go tłumu.

Tego typu obiektywy sprawiają także, że duże obiekty w kadrze wydają się masywne i solidne. Dzięki temu w Wieczności i jednym dniu Theodorosa Angelopoulosa morze i plaża przypominają wyglądem poziome bryły.

Wieczność i jeden dzień (1998)

Wieczność i jeden dzień (1998)

 

W Rudobrodym Akiry Kurosawy, kiedy szalona pacjentka wchodzi do pokoju stażysty, wykonane obiektywem długoogniskowym ujęcie zza pleców lekarza sprawia, że kobieta wydaje się być niebezpiecznie blisko mężczyzny.

Rudobrody (1965)

Rudobrody (1965)

Następne ujęcie, z innego ustawienia kamery, pokazuje jednak, że pacjentka stoi tak naprawdę na drugim końcu pokoju. Kurosawa umiejętnie wywołuje tutaj zaskoczenie u widza.

Rudobrody (1965)

Rudobrody (1965)

 

Obiektyw zoom (z transfokatorem, ang. zoom lens) – obiektyw o zmiennej długości ogniskowej, dający możliwość jej płynnej regulacji.

W kinematografii obiektywów z transfokatorem zaczęto używać najpierw w kronikach filmowych. Wtedy nie stosowano jednak zoomu w trakcie filmowania. Dopiero pod koniec lat 50., kiedy kamery straciły trochę na wadze i stały się poręczniejsze, zaczęto używać transfokatora także w czasie kręcenia ujęć.

W czasie pracy zoomu kamera stoi w miejscu, a obiektyw zmienia długość ogniskowej, co skutkuje zmniejszeniem lub powiększeniem widocznego obrazu.

Wpływ, jaki zmiana długości ogniskowej ma na postrzeganie przez widza perspektywy, dobrze widać w eksperymentalnym filmie Erniego Gehra Serene Velocity.

Całość przedstawia wyłącznie korytarz. Reżyser zmieniał długość ogniskowej między ujęciami, ale bez używania transfokatora. Ujęcia korytarza z obiektywu szerokokątnego zestawione są z tymi z teleobiektywu, wykonanymi w tym samym miejscu. Skutkuje to obrazem pulsującym w coraz szybszym rytmie.

Na koniec warto wspomnieć o tzw. efekcie Vertigo (ang. dolly zoom/Vertigo effect/reverse tracking shot). Polega na nagłej zmianie długości ogniskowej obiektywu i odległości od filmowanego obiektu bez zmiany perspektywy pierwszego planu. Osiąga się go poprzez połączenie dwóch przeciwstawnych czynności – przybliżania obrazu zoomem wraz z jednoczesnym odjazdem kamery i odwrotnie.


Swoją najsłynniejszą nazwę zawdzięcza filmowi Alfreda Hitchocka Vertigo, w którym został zastosowany. Środek ten daje na ekranie wyrazisty, intensywnie dramatyczny efekt.


W poprzednich odcinkach:

1. Wymiary kadru.
2. Kształt kadru.
3. Kadrowanie: kąt i poziom ustawienia kamery.
4. Kadrowanie: wysokość ustawienia kamery.
5. Kadrowanie: odległość kamery.
6. Kompozycja: rodzaje kompozycji.
7. Kompozycja: podział kadru.
8. Przestrzeń pozakadrowa.
9. Prędkość ruchu.

Leave a comment



Subskrybuj przez e-mail!

Wprowadź swój adres e-mail, aby zaprenumerować artykuły naszej redakcji i otrzymywać powiadomienia o nowych wpisach przez e-mail.

Dołącz do 11 pozostałych subskrybentów

Jesteśmy na:

ekulturalni.pl
lubimyczytac.pl

Rekomendacje czytelników

© 2017 Redakcja Essentia