Operacja Kino – ruchy kamery

Dotychczas wiele z opisywanych w tym cyklu właściwości estetyki filmu, np. kompozycji i formatu obrazu, można było odnieść także do fotografii czy malarstwa. Istnieje jednak jedna cecha, która odróżnia sztuki statyczne od filmu – są nią oczywiście ruchy kamery względem filmowanego obiektu.

 

Praca kamery tworzy tzw. ujęcie w ruchu (ang. moving shot), czyli takie, w którym parametry kadrowania (kąt, poziom i odległość ustawienia kamery) ulegają zmianie w trakcie ujęcia. Nierzadko odnosimy wrażenie, że poruszamy się razem z ramą kadru – oddalamy się lub zbliżamy do filmowanego obiektu.

 

Wyróżniamy kilka ruchów kamery (ang. camera movements):

Panorama (ang. pan – pozioma i tilt – pionowa) – obrót kamery na linii poziomej lub pionowej. Kamera obraca się na głowicy, nie zmieniając miejsca swojego położenia. Panorama pozioma sprawia wrażenie, że kamera „odwraca głowę”, spoglądając w lewo lub w prawo. Z kolei w panoramie pionowej wydaje się, że kamera „podnosi głowę” lub spuszcza ją. Ruch ten daje wrażenie odsłaniania przestrzeni ekranu, czy to góry, dołu czy jego boku.

Wspominałam kiedyś, że Wes Anderson kocha symetrię. Uwielbia także panoramy i rzadko stosuje jazdy. Poniżej wszystkie (poziome) panoramy z jego Grand Budapest Hotel.

 

Jazda (ang. track/dolly) – ruch kamery w dowolnym kierunku – do przodu, tyłu, w bok, po przekątnej czy w kółko.

Poniżej przykład z Full Metal Jacket.

 

Dojazd lub odjazd kamery przypomina użycie zoomu. W jaki sposób odróżnić te dwie techniki? Zoom pomniejsza lub powiększa którąś z części ekranu. To samo czyni jazda, ale sprawia ona także, że obiekty z różnych planów przesuwają się wobec siebie w różnym tempie.

 

Ujęcie z kranu (ang. crane shot) – ruch kamery poruszającej się ponad poziomem ziemi. Unosi się ona lub obniża dzięki specjalnemu wysięgnikowi (zwanego kranem lub żurawiem), na którym się znajduje. Kamera może poruszać się nie tylko w górę i dół, ale także do przodu, do tyłu i z boku na bok.

 

 

Za ekstremalne ujęcia z kranu można uznać te kręcone z pokładu samolotu czy helikoptera.

 

Ujęcie ze steadicamu – ruch kamery ze steadicamem, tj. stabilizatorem do zdjęć z ręki. Steadicam składa się ze specjalnej kamizelki i dokładnie wyważonego ramienia, który likwiduje drgania. Operator nosi klamrę, za pomocą której kamera przymocowana jest do kamizelki. Dzięki temu może z nią chodzić, wykorzystując tylko minimalną pracę rąk i jednocześnie oglądając kręcony obraz na małym monitorze doczepionym do ramienia steadicamu. Ostrość regulowana jest przez drugiego operatora za pomocą zdalnego sterowania.

 

Steadicamu używa się tam, gdzie nie można rozstawić szyn potrzebnych do jazdy kamery, np. podczas wchodzenia po schodach. Urządzenie to daje bardzo płynne wrażenie ruchu.

 

Ujęcie z ręki (ang. handheld shot) – nieregularny ruch kamery trzymanej przez operatora w ręku bez żadnego sprzętu stabilizującego. Daje wrażenie nierównego, drgającego obrazu.

Ujęcia z ręki stały się popularne pod koniec lat 50., w czasach rozkwitu nurtu dokumentalnego cinema verite. Postulował on m.in. większe zbliżenie się do realnej rzeczywistości, co było możliwe dzięki powstałym w tym czasie lżejszym kamerom.

 

Z czasem ujęcia z ręki przeniknęły do kina fabularnego. Nadają one filmom niby-dokumentalny charakter i wzmagają poczucie autentyczności oglądanego materiału, co wykorzystane zostało w wielu horrorach typu found footage, np. Blair Witch Project.

 

 

Stosowanie ujęć z ręki postulował manifest duńskich reżyserów Dogma 95. To kamera miała dostosowywać się do akcji, a nie odwrotnie.

 

Ponadto ujęcia z ręki intensyfikują wrażenie ruchu, sprawiając, że obraz wydaje się uchwycony w przelocie. Dlatego bywa wykorzystywany w scenach akcji.

 

Imitować ruch kamery mogą efekty specjalne poprzez kamerę wirtualną.

 

Do imitacji ruchów kamery dochodzi także często w przypadku animacji. Przygody Tintina, pierwszy film animowany Stevena Spielberga, wygląda w zasadzie jak obraz aktorski.

 

Często mamy do czynienia z łączeniem kilku ruchów w taki sposób, że trudno je odróżnić. W początkowym ujęciu Tylko kochankowie przeżyją mamy do czynienia z połączeniem panoramy i jazdy.

 

W poprzednich odcinkach:

1. Wymiary kadru.
2. Kształt kadru.
3. Kadrowanie: kąt i poziom ustawienia kamery.
4. Kadrowanie: wysokość ustawienia kamery.
5. Kadrowanie: odległość kamery.
6. Kompozycja: rodzaje kompozycji.
7. Kompozycja: podział kadru.
8. Przestrzeń pozakadrowa.
9. Prędkość ruchu.
10. Obiektyw: długość ogniskowej.
11. Obiektyw: głębia i zakres ostrości.

Leave a comment



Subskrybuj przez e-mail!

Wprowadź swój adres e-mail, aby zaprenumerować artykuły naszej redakcji i otrzymywać powiadomienia o nowych wpisach przez e-mail.

Czytaj pierwszy!

Czytam i recenzuję na CzytamPierwszy.pl

Rekomendacje czytelników

© 2017 Redakcja Essentia