Operacja Kino – oświetlenie

Federico Fellini stwierdził kiedyś kategorycznie, że światło jest wszystkim. Trudno w końcu o inny aspekt mający tak niebagatelny wpływ na odbiór filmu przez widza jak właśnie oświetlenie.

 

Funkcja oświetlenia nie sprowadza się oczywiście tylko do czynienia elementów kadru widocznymi. Ciemniejsze i jaśniejsze fragmenty obrazu kierują uwagę na dane obiekty czy ludzi, budując kompozycję ujęcia.

 

Cień zasłania przed odbiorcą pewne detale lub buduje napięcie, zmuszając do zastanowienia się nad tym, co skrywa.

Babadook

Babadook (2014)

Plama jasnego światła przyciąga uwagę do konkretnego elementu.

Tron: Dziedzictwo (2010)

Tron: Dziedzictwo (2010)

Oświetlenie może uwydatniać powierzchnie, np. linie twarzy, precyzyjność pajęczyny, blask brylantów.

Drzewo życia (2011)

Drzewo życia (2011)

Może nadawać obiektom kształty za pomocą gry świateł i cieni, np. poprzez bliki. Są to plamy światła o względnie sporej jasności padające na powierzchnię.

Drzewo życia (2011)

Drzewo życia (2011)

Dwa podstawowe rodzaje cieni to cienie własne i rzucane. Cień własny powstaje w przypadku niedoświetlenia pewnego fragmentu przedmiotu, co wynika z jego kształtu lub właściwości powierzchni.

Kieszonkowiec (1959)

Kieszonkowiec (1959)

 

Cień rzucany powstaje, kiedy obiekt przesłania źródło światła.

Nosferatu – symfonia grozy (1922)

Nosferatu – symfonia grozy (1922)

 

Jak wspomniałam, oświetlenie buduje kompozycję kadru. W jednej ze scen Asfaltowej dżungli Johna Hustona padające na członków gangu światło wiszącej lampy łączy ich sylwetki w całość. Jednocześnie wyodrębnia też hierarchię grupy, oświetlając najlepiej głównego bohatera. Rzucane na twarzy cienie budują napięcie.

Asfaltowa dżungla (1950)

Asfaltowa dżungla (1950)

 

Oświetlenie wpływa na odbiór przez widza kształtu i faktury obiektów. Światło padające na kulę z przodu sprawia, że wydaje się ona okrągła, natomiast ustawione z boku – że jest półkulą. W Lemon Hollisa Framptona cytryna oświetlona została poruszającym się wokół niej światłem, a przeskakujące po niej cienie tworzą wzory z żółci i czerni.

 

Można wyróżnić kilka głównych właściwości oświetlenia:
– jakość,
– kierunek,
– źródło,
– kolor.

Jakość światła to jego względne nasilenie.

Ostre światło (ang. hard light/harsh light) wydobywa wyrazistość faktury i ostrość krawędzi, tworzy wyraźne cienie.

Wyspa tajemnic (2010)

Wyspa tajemnic (2010)

Miękkie światło (ang. soft light) oświetla w bardziej rozproszony sposób, rozmazuje faktury, tworząc mniejszy kontrast między światłem a cieniem.

Nieugięty (1956)

Nieugięty (1956)

 

Kierunek światła dotyczy drogi, którą światło odbywa od swojego źródła do oświetlanego przedmiotu. Ze względu na kierunek, wyróżnia się:

światło przednie (ang. frontal lightning) – usuwa cienie, sprawia, że obraz wydaje się bardziej płaski.

Chinka (1967)

Chinka (1967)

światło boczne (oświetlenie poprzeczne, ang. side lightning) – lepiej niż światło przednie rzeźbi fakturę obiektu.

Spider-Man (2002)

Spider-Man (2002)

światło tylne (kontrowe, ang. backlight/reverse lightning) – może być ustawione pod różnymi kątami, np. nad postacią czy z boku. Jeśli użyje się jednego źródła światła, powstają ostre kontury sylwetki.

Mechaniczna pomarańcza  (1971)

Mechaniczna pomarańcza (1971)

boczne światło kontrowe („półkontra„, ang. rimming/rim light) – powstaje przy użyciu dwóch źródeł – światła tylnego i przedniego. Kontury stają się wtedy delikatniejsze.

Hugo i jego wynalazek (2011)

Hugo i jego wynalazek (2011)

światło dolne (ang. under lightning)– zniekształca rysy twarzy. Może pełnić różne funkcje, ale często wykorzystywane jest w horrorach i thrillerach dla uzyskania efektu dramatycznego.

Szósty zmysł (1999)

Szósty zmysł (1999)

światło górne (ang. top light) – podkreśla kości policzkowe.

Josef von Sternberg wielokrotnie wykorzystywał ten typ oświetlenia, żeby podkreślić urodę Marleny Dietrich.

Szanghaj Ekspress (1932)

Szanghaj Ekspress (1932)

Źródło światła najczęściej bywa sztuczne. Zdarza się (szczególnie w kinie dokumentalnym) wykorzystywanie światła naturalnego, ale najczęściej pomocą służą liczne dodatkowe źródła pozwalające twórcy na większą kontrolę nad obrazem. Widzialne w kadrze źródła światła (np. lampy, latarnie) wpływają na decyzję co do wyboru oświetlenia na planie.

CDN…

W poprzednich odcinkach:

1. Wymiary kadru.
2. Kształt kadru.
3. Kadrowanie: kąt i poziom ustawienia kamery.
4. Kadrowanie: wysokość ustawienia kamery.
5. Kadrowanie: odległość kamery.
6. Kompozycja: rodzaje kompozycji.
7. Kompozycja: podział kadru.
8. Przestrzeń pozakadrowa.
9. Prędkość ruchu.
10. Obiektyw: długość ogniskowej.
11. Obiektyw: głębia i zakres ostrości.
12. Ruchy kamery.
13. Długie ujęcie.

Leave a comment



Subskrybuj przez e-mail!

Wprowadź swój adres e-mail, aby zaprenumerować artykuły naszej redakcji i otrzymywać powiadomienia o nowych wpisach przez e-mail.

Dołącz do 12 pozostałych subskrybentów

Jesteśmy na:

ekulturalni.pl
lubimyczytac.pl

Rekomendacje czytelników

© 2017 Redakcja Essentia