Operacja Kino – oświetlenie: ustawienie światła

W ostatnim odcinku Operacji Kino przedstawiłam podstawowe informacje na temat właściwości oświetlenia. W tym miesiącu kontynuuję ten szeroki temat, próbując odpowiedzieć na pytanie, w jaki sposób ustawiane jest oświetlenie na planie i jaki to ma wpływ na odbiór filmu?

 

Podstawową techniką jest tzw. trójpunktowe oświetlenie (ang. three-point lightning) ustanowione już w klasycznych filmach hollywoodzkich i stosowane do dzisiaj. Polega na odpowiednim ustawieniu świateł: rysującego, wypełniającego i kontrowego.

Trójpunktowe oświetlenie

 

Światło rysujące (ang. hot light – AE; key light – BE) jest głównym, dominującym źródłem oświetlenia. Rzuca najgłębsze cienie, przez co tworzy mocny kontrast. Tego typu światło o silnym natężeniu wydobywa obiekt z ciemności. Ustawione jest z przodu filmowanego przedmiotu lub człowieka. Zazwyczaj odpowiada widocznemu w kadrze źródłowi światła.

 

Światło wypełniające (ang. fill light) znajduje się nieco dalej od rysującego. Jest od niego dużo mniej intensywne i bardziej miękkie; usuwa lub zmniejsza cienie powstałe w jego wyniku. Dzięki niemu obraz jest lepiej widoczny.

 

Światło kontrowe (ang. backlight/counter-key) ma na celu wydobycie konturu postaci. Ustawione jest z tyłu, z góry.

 

Światła te można łączyć w różny sposób. W Bodyguardzie Micka Jacksona światło rysujące o silnym natężeniu pada z prawej strony, spoza kadru, tworząc duży cień na ścianie. Przyćmione światło wypełniające podkreśla tylną ścianę, ale brak światła kontrowego sprawia, że lewa strona aktora pozostaje w ciemności.

Bodyguard (1992)

Bodyguard (1992)

 

W Łąkach Bieżyńskich Sergieja Eisensteina światło rysujące pada z lewej strony na obie postaci, jednak na twarzy mężczyzny jest zmiękczone dzięki padającemu z prawej strony światłu wypełniającemu.

Łąki Bieżyńskie (1937)

Łąki Bieżyńskie (1937)

 

W Jezebel – Dziejach grzesznicy Williama Wylera światło rysujące pada z lewej na najważniejszą postać na ekranie, czyli główną bohaterkę, oświetlając jasno jej prawe ramię. Światło wypełniające umiejscowione zostało nieco na prawo od kamery i jest oczywiście mniej intensywne od rysującego. Natomiast światło kontrowe pada z górnego prawego rogu i podkreśla włosy i krawędź lewego ramienia. To zrównoważone oświetlenie modeluje twarz aktorki, tworząc łagodne cienie.

Jezebel – Dzieje grzesznicy (1938)

Jezebel – Dzieje grzesznicy (1938)

 

W Nikt nie woła w jednej ze scen zastosowano tylko światło rysujące padające z góry na bohatera. Dzięki temu nie widać oczu bohatera, jego twarz przypomina czaszkę, co metaforycznie wskazuje na to, że to człowiek wewnętrznie ślepy.

Nikt nie woła (1960)

Nikt nie woła (1960)

 

W Lawie. Opowieściach o „Dziadach” Adama Mickiewicza zastosowanie tylko światła rysującego tworzy kosmiczną, nierealną rzeczywistość.

Lawa. Opowieść o "Dziadach" Adama Mickiewicza

Lawa. Opowieść o „Dziadach” Adama Mickiewicza

 

 

Wyróżnia się także dwa klucze oświetleniowe, w których może być utrzymana dana scena.

Wysoki klucz oświetleniowy (ang. high key lightning) to oświetlenie w jasnej tonacji, dobrze współgrające z trójpunktowym oświetleniem. Wykorzystuje się w nim światło wypełniające i kontrowe w taki sposób, aby powstał niewielki kontrast pomiędzy ciemnymi i jasnymi fragmentami. Zazwyczaj światło jest wtedy miękkie, cienie przejrzyste, a obraz dobrze widoczny.

22 Jump Street (2014)

22 Jump Street (2014)

Piknik pod Wiszącą Skałą (1975)

Piknik pod Wiszącą Skałą (1975)

 

W Złap mnie, jeśli potrafisz wysoki klucz oświetleniowy podkreśla radosny wymiar sceny.

Złap mnie, jeśli potrafisz (2002)

Złap mnie, jeśli potrafisz (2002)

Kręcenie scen dziennych nie oznacza automatycznego stosowania wysokiego klucza oświetleniowego. Za pomocą wysokiego klucza można ukazać różne pory dnia i warunki oświetlenia.

W Powrocie do przyszłości Roberta Zemeckisa wysoki klucz oświetleniowy został użyty zarówno w scenie rozgrywającej się w dzień (w jasno oświetlonej kawiarni), jak i w nocy. W tym drugim przypadku można to zauważyć po niskim kontraście, miękkim świetle i dobrze widocznych detalach w znajdujących się w cieniu obszarach kadru.

Powrót do przyszłości (1985)

Powrót do przyszłości (1985)

 

Powrót do przyszłości (1985)

Powrót do przyszłości (1985)

 

Niski klucz oświetleniowy (ang. low-key lightning) powoduje powstanie ostrzejszych, głębszych cieni i mocniejszych kontrastów. Często światło rysujące jest w tym kluczu ostre, a wypełniające bardzo słabe (czasami nawet całkowicie się z niego rezygnuje). Zdjęcia w tym kluczu wykorzystują grę światłocieniem.

Sicario (2015)

Sicario (2015)

W ciemności (2011)

W ciemności (2011)

 

W Kanale Andrzeja Wajdy niemal stale mamy do czynienia z kontrastami – głębokimi cieniami po jednej stronie twarzy, a ostrymi smugami światła po drugiej.

Kanał (1956)

Kanał (1956)

 

Niski klucz oświetleniowy buduje klimat grozy, tajemniczości bądź smutku. Z tych względów był powszechnie wykorzystywany w klasycznych horrorach z lat 30. i filmach noir z lat 40. i 50. Wzrost popularności tego typu klucza rozpoczął się w latach 80. wraz z rozpowszechnieniem się filmów neo-noir.

Łowca androidów (1982)

Łowca androidów (1982)

Siedem (1995)

Siedem (1995)

 

Stosowany w Południu Victora Erice’a niski klucz oświetleniowy sugeruje spojrzenie dziecka na tajemniczy, niebezpieczny świat dorosłych.

Południe (1983)

Południe (1983)

 

Kiedy aktorzy przemieszczają się po planie, konieczna staje się zmiana ustawienia światła w celu utrzymania jego stałego natężenia. Oczywiście postacie mogą także przechodzić przez plamy cienia i światła. W Rashomonie Akiry Kurasawy walka bohaterów kontrastuje z wesołymi, migotliwymi plamkami na trawie, co wzmacnia efekt dramatyczny.

Rashomon (1950)

Rashomon (1950)

 

Większość widzianego w filmach światła pochodzi z planu zdjęciowego, ale część można wygenerować komputerowo. Różne programy komputerowe potrafią dodawać konkretne efekty świetlne, np. wzmacniać połysk metalu.

W filmie, jak w życiu codziennym, często ignoruje się światło, ale to właśnie ono, ze wszystkimi swoimi właściwościami, ma kluczowy wpływ na wygląd kadru. Odpowiednie wykorzystanie oświetlenia formuje doświadczenie widza na wiele sposobów.

Legenda:
AE – amerykański angielski
BE – brytyjski angielski

 

W pozostałych odcinkach:

1. Wymiary kadru.
2. Kształt kadru.
3. Kadrowanie: kąt i poziom ustawienia kamery.
4. Kadrowanie: wysokość ustawienia kamery.
5. Kadrowanie: odległość kamery.
6. Kompozycja: rodzaje kompozycji.
7. Kompozycja: podział kadru.
8. Przestrzeń pozakadrowa.
9. Prędkość ruchu.
10. Obiektyw: długość ogniskowej.
11. Obiektyw: głębia i zakres ostrości.
12. Ruchy kamery.
13. Długie ujęcie.
14. Oświetlenie.

Leave a comment



Subskrybuj przez e-mail!

Wprowadź swój adres e-mail, aby zaprenumerować artykuły naszej redakcji i otrzymywać powiadomienia o nowych wpisach przez e-mail.

Dołącz do 12 pozostałych subskrybentów

Jesteśmy na:

ekulturalni.pl
lubimyczytac.pl

Rekomendacje czytelników

© 2017 Redakcja Essentia